Het WK is nu echt begonnen. Zelfs als je niet kijkt, is er geen ontkomen aan.
Alles wat ook maar enigszins op een voetbal leek, is getransformeerd in winkels. Sla, bijvoorbeeld.
Met elk voorbijgaand toernooi lijkt het WK-virus steeds besmettelijker te worden. Iets wat niet velen weten? De geschiedenis van de WK-trofee is bijna net zo dramatisch als elke wedstrijd die eronder wordt gespeeld.
Een trofee die een icoon werd
Zoals met elk toernooi van deze omvang, is de Wereldbeker-trofee een icoon geworden. Gegoten in 18-karaats goud, toont het twee figuren die de aarde optillen - een symbolische weergave van de wereldwijde eenheid die het Wereldbeker-toernooi brengt.
Triomfantelijk modern en uniek in zijn ontwerp, werd deze versie van de Wereldbeker gecreëerd voor de editie van 1974 van de competitie.
Het mysterie van de Wereldbeker trofee
In de jaren daarvoor werd de Jules Rimet-trofee uitgereikt aan het winnende team. Deze versie van de FIFA Wereldbeker-trofee toonde Nike, de oude Griekse godin van de overwinning, met een beker boven haar hoofd. Onthuld in 1930, was het modern voor zijn tijd, maar nog steeds een silhouet van een standaard beker.
In 1970 won Brazilië hun derde Wereldbeker. Volgens de FIFA-regels mocht de eerste ploeg die drie keer de Wereldbeker won de Jules Rimet trofee voorgoed behouden.
Brazilië kreeg er permanent eigendom over en huisvestte het in het hoofdkwartier van de Braziliaanse voetbalbond in Rio de Janeiro. 13 jaar later, in 1983 werd de Jules Rimet Trofee gestolen, en is nooit meer teruggevonden.
Het was schokkend genoeg niet de eerste keer dat dit gebeurde. In Engeland, vlak voor het toernooi van 1966, raakte de wereldbeker zoek. Gelukkig voor de FIFA werd de trofee door een hond genaamd Pickles teruggevonden, verpakt in krantenpapier onder een tuinheg.
Nu Brazilië het WK heeft verloren, kan men gerust stellen dat de FIFA de trofee niet langer aan de drievoudige kampioenen uitreikt. Sterker nog: sinds de renovatie in 2005 is de nieuwe trofee helemaal niet meer uitgeleend aan winnende landen. Tegenwoordig krijgt elk land een met goud vergulde replica van de originele trofee, gegoten in brons.
Ontwerp van de winnaarstrofee
In 1970, nadat de beker naar Brazilië ging, kondigde de FIFA een wedstrijd aan voor het ontwerpen van de nieuwe Wereldbeker trofee. Er werden 53 ontwerpen ingediend door kunstenaars uit 7 verschillende landen.
De meeste inzendingen waren schetsen, maar de Italiaanse beeldhouwer Silvio Gazzaniga stuurde zowel schetsen als een prototype in – waardoor de FIFA de trofee kon zien zoals hij bedoeld was en kon ervaren hoe het voelde om hem vast te houden.
Volgens de familie van Gazzaniga heeft hij zich volledig ingezet voor het ontwerpen van deze trofee. Hij wilde iets creëren dat afweek van de traditionele, strakke vormgeving van een sportbeker en baseerde zijn ontwerp op de menselijke beleving rondom het WK.
Toen zijn ontwerp was gekozen, vertrouwde de FIFA de vervaardiging van het object toe aan de werkplaats van de familie Bertoni waar Gazzaniga werkte. Het uiteindelijke stuk bestond uit verschillende elementen:
- Het gouden gietstuk, vervaardigd uit 5 kg 18-karaats goud. De wereldbol is hol ontworpen, zodat hij niet te zwaar zou worden.
- Een malachieten marmeren sokkel, gebruikt om het groen van een voetbalveld voor te stellen (maar de steen zelf staat ook voor hoop en kracht).
- Een gepolijste afwerking die het licht zo weerkaatst dat de trofee er vanuit elke hoek schitterend uitziet.
De gedachte achter het ontwerp van de trofee ging veel verder dan alleen het uiterlijk. Gazzaniga ontwierp een prijs die de waarden van het spel vertegenwoordigde en combineerde meerdere elementen, die elk een specifieke reden hadden om te worden opgenomen.
Tot op de dag van vandaag behoudt de Bertoni-werkplaats het recht om de replica’s te vervaardigen die de winnende landen mee naar huis mogen nemen.
Geschiedenis maken met de Wereldbeker trofee
Dit jaar reizen teams van over de hele wereld naar de VS met de droom om de Wereldbeker te winnen. Sinds 1974 heeft de huidige Wereldbeker duizenden hoopvolle kinderen geïnspireerd, professionele voetballers gemotiveerd en zijn positie als hoogtepunt van het wereldvoetbal verstevigd.
Hoe komt het dat een tastbaar voorwerp zoveel emotie kan oproepen? Door een geweldig ontwerp en de visie van iemand die weet hoe je betekenis aan een vorm kunt geven. Silvio Gazzaniga was zo iemand. Hij wist dat wanneer een evenement van groot belang is, de trofee in de handen van een ontwerper moet ontstaan.
De meeste trofeeën zijn ontworpen om eruit te zien als trofeeën, maar het WK ziet er totaal anders uit.
Dat gebeurde niet per ongeluk. Gazzaniga nam specifieke beslissingen: menselijke figuren in plaats van symbolen, een bolvormige aardbol in plaats van een platte cirkel, een basis in de kleur van een voetbalveld. Elke beslissing heeft een logica. Samen leveren ze een object op dat geen label nodig heeft om te vertellen wat het voorstelt.
Dit is wat een trofee onderscheidt van een prijs. Een prijs markeert een prestatie, maar een trofee wordt onderdeel van het verhaal van die prestatie.
Bij Upstream beginnen we elke opdracht met de vraag die Gazzaniga in 1970 duidelijk stelde: wat betekent deze gebeurtenis, en welke fysieke vorm neemt die betekenis aan? De materiaal, het gewicht, de afwerking van het oppervlak, de herkomst van elk onderdeel – alles wordt gedocumenteerd, zorgvuldig overwogen en afgestemd op het evenement waarvoor het is gemaakt. Uiteindelijk zijn het juist al deze beslissingen samen die een trofee de moeite waard maken om te bewaren.
Genoten van het lezen hiervan?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief voor maandelijkse inzichten over trofeedesign, duurzaamheid en industrietrends.
